عكس‌العمل است . نمىداند چه بايد بكند ؟ و حتى نمىداند چه مىتواند بكند ؟ « شرايط سوزشده نه شرايط ساز » ! تنبّه ، توجه و بازگشت به حقيقت و اصل خويش ، درك خسرانى كه در آن واقع است و تهوّع علمى و عملى از زندگى موجود ، مقدمه بروز نياز ، درك نياز و حركت او به سمت و سوى حيات مطلوب است . حياتى كه انسان با تمام ابعادش مورد نظر است ( حيات دينى ) و اين مهم او را در وضع زندگى عينى او و آنچه كه بايد انجام دهد ( وضعيت مقدور ) كه توأم با مهار ، تسلّط و فراغت مىباشد قرار مىدهد . در قبال دنياى پست كه در همه جاى آن بازى ، زينت ، مقام‌طلبى ، تفاخر و تكاثر حاكم است ، حيات طيب قرار دارد . اين حيات از آن مؤمنانى است كه اعمال صالح انجام مىدهند . « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً » ( نحل / 97 ) قرآن در اين آيه نفرمود ما همين زندگى طبيعى و مادى مؤمن را طيب مىكنيم بلكه فرمود ما به او حيات طيب مىدهيم . حيات طيب خود عالم ديگرى است و لذات اين عالم نيز با لذت‌هاى عالم طبيعى فرق دارد . مراد از حيات طيب زندگى پاكيزه در جهان آخرت نيست . بلكه در همين دنياى طبيعى كه افراد عادى با يكديگر حشر و نشر دارند ، مؤمنان از حيات طيب برخوردارند و با اولياى الهى محشور هستند يعنى با آنكه در ميان مردم عادى زندگى مىكنند ، ولى با آنان نيستند . در اين حيات طيب ، غم ، ترس ، اضطراب ، حرص ، حسد ، بخل ، آز ، كينه ، عداوت ، جهل و گمراهى راه ندارد . چون اين عالم برتر از زندگى طبيعى است . در دنياى پست سخن مردم از بهتر خوردن و بهره‌هاى مادى است . ولى در حيات طيب سخن از معارف است . « 1 » قرآن كريم مىفرمايد : انسانى كه در اثر حيات پاكيزه ، جانش به سمت اللّه حركت كرد ، جاودانه خواهد بود و از ابديت خاص برخوردار است چون عند اللّه مىشود . اين حيات طيبه باعث صعود و تكامل انسان مىشود . اساسىترين مختص حيات ، تعديل و تصعيد خودمحورى به سود انسان محورى است ، كه رو به كمال دارد . تأله و ذوب در الهيت خداى سبحان ، فصل مقوّم و

--> ( 1 ) . جوادى آملى ، عبد اللّه ، شميم ولايت ، ص 714 .